تبیین پارامترهای تأثیرگذار در تحقق عدالت فضایی در طراحی مجتمع های مسکونی معاصر ایران

مجتمع‌های مسکونی، به عنوان واحد اصلی شکل‌دهنده کالبد شهری و فضاهای نیمه‌عمومی و خصوصی زیست روزمره، نقش محوری در بازتولید یا کاهش نابرابری‌های فضایی ایفا می‌کنند. هدف از این پژوهش بررسی عوامل (اقتصادی، کالبدی، اجتماعی–فرهنگی و زیست‌محیطی) در تحقق عدالت فضایی در مجتمع‌های مسکونی معاصر ایران است. پژوهش حاضر از لحاظ ماهیت کاربردی-توصیفی و از حیث شیوه جمع‌آوری داده‌ها پیمایشی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های ساختاریافته که میان ساکنان مجتمع‌های مسکونی منتخب توزیع شد، گردآوری گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار استنباطی و آزمون‌های همبستگی (پیرسون، دی سامرز) و تحلیل رگرسیون چندگانه صورت پذیرفت تا روابط علّی و قدرت تأثیر هر یک از متغیرها بر عدالت فضایی مشخص شود. نتایج آزمون‌های آماری حاکی از تأیید هر چهار فرضیه‌ی اصلی بود؛ بدین معنا که تمامی عوامل مورد بررسی (اقتصادی، کالبدی، اجتماعی–فرهنگی و زیست‌محیطی) دارای رابطه‌ی مثبت و معناداری با تحقق عدالت فضایی هستند. در سلسله مراتب اهمیت، عوامل کالبدی (ضریب دی سامرز0.967) قوی‌ترین تأثیر را در شکل‌دهی عدالت فضایی نشان دادند. پس از آن، عوامل اقتصادی (ضریب 0.666)، عوامل اجتماعی–فرهنگی (ضریب 0.622) و در نهایت عوامل زیست‌محیطی (ضریب 0.598) به ترتیب اهمیت قرار گرفتند. نتایج تحقیق نشان داد تحقق عدالت فضایی در مجتمع‌های مسکونی ایرانی نیازمند یک رویکرد جامع و چندبعدی است که در آن طراحی فیزیکی به عنوان بستر اصلی از پشتیبانی ساختارهای اقتصادی، تقویت شبکه‌های اجتماعی و تعهد به کیفیت محیطی برخوردار باشد.