2
اقتصاد توسعه و گردشگری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3
استاد گروه جغرافیا، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
اسناد آمایش سرزمین به‌منزله اسناد بالادستی توسعه فضایی، نقشی بنیادین در جهت‌دهی راهبردی به بخش گردشگری ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی و تطبیقی، نحوه بازنمایی و کیفیت ادغام گردشگری در اسناد مصوب آمایش ۳۱ استان ایران (منتشرشده توسط سازمان برنامه و بودجه کشور در سال ۱۳۹۹) انجام گرفته است. روش پژوهش به‌صورت تمام‌شمول مبتنی بر مطالعه اسنادی، تحلیل محتوای کیفی و ارزیابی تطبیقی-مکانی در سه گام متوالی استخراج و کدگذاری داده‌ها، تحلیل محتوا بر مبنای چارچوب ارزیابی سه‌بعدی و نه‌معیاره (کیفیت مفهومی، کیفیت فضایی و کیفیت نهادی) و سنجش انطباق متنی-مکانی با نقشه‌های استاندارد GIS است. یافته‌ها نشان می‌دهد اگرچه گردشگری در اسناد آمایش به‌عنوان یکی از محورهای توسعه مورد توجه قرار گرفته و در مجموع ۳۷ رویکرد تخصصی گردشگری استخراج گردیده، اما کیفیت ادغام این رویکردها دچار چالش‌های ساختاری است. در ابعاد سه‌گانه ارزیابی: (۱) در بعد مفهومی، با ابهام در صراحت اهداف، غلبه گزاره‌های غیرکمی و پدیده همه‌چیزخواهی مواجه است؛ (۲) در بعد فضایی، تخصیص مکانی وتحلیل کریدورها با داده‌های مکانی GIS انطباق اندکی داشته است؛ و (۳) در بعد نهادی، انسجام بین‌دستگاهی، ضمانت‌های اجرایی و سامانه‌های پایش مستمر در سطحی نمادین باقی مانده‌اند. همچنین ناهماهنگی در افق‌های زمانی اسناد (از ۱۴۰۴ تا ۱۴۲۵) انسجام ملی را مخدوش ساخته است. در نهایت، اثربخشی گردشگری در آمایش سرزمین مستلزم گذار از الگوهای یکسان‌انگارانه به برنامه‌ریزی شواهد‌بنیان، تعیین اولویت‌های مکانی بر پایه مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره و تدوین ماتریس پاسخگویی نهادی است.
آمایش فضا و ژئوماتیک