ارزیابی تغییرات زمانی-مکانی تابش ورودی طول موج کوتاه در غرب ایران

تابش ورودی طول موج کوتاه (SWR) به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادی سامانه اقلیم زمین، نقش کلیدی در تنظیم تراز انرژی سطح زمین، کنترل فرایندهای اکولوژیکی و شکل‌دهی به الگوهای فعالیت‌های انسانی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات زمانی–مکانی این متغیر در غرب ایران طی دوره آماری 2000 تا 2022 و با بهره‌گیری از داده‌ها و محصولات ماهواره‌ای، به تحلیل الگوهای فضایی و فصلی آن در استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان و لرستان می‌پردازد. در این تحقیق از داده‌های سنجنده MODIS برای برآورد تابش خالص رسیده به سطح زمین استفاده شد و تحلیل‌های مکانی–زمانی در مقیاس منطقه‌ای انجام گرفت. نتایج نشان داد غرب ایران از نظر دریافت انرژی خورشیدی دارای ظرفیت بالایی است، به‌گونه‌ای که میانگین سالانه تابش در حدود 1800 تا 2200 کیلووات‌ساعت بر متر مربع و بیش از 280 روز آفتابی در سال برآورد می‌شود. از نظر توزیع مکانی، بیشینه مقادیر تابش در نواحی مرتفع و کم‌ابر شمال‌غرب کشور مشاهده شد، در حالی‌که نواحی جنوبی و جنوب‌غربی به دلیل رطوبت و پوشش ابری بیشتر، مقادیر پایین‌تری از تابش خالص را دریافت کردند. از منظر زمانی، الگوی فصلی نشان داد بیشترین تابش در تابستان و کمترین آن در زمستان رخ می‌دهد. این الگو عمدتاً ناشی از تغییرات زاویه تابش خورشید، طول روز، شرایط ابری، رطوبت و ناهمواری‌های توپوگرافی است. در مجموع، غرب ایران به‌ویژه ارتفاعات زاگرس دارای ظرفیت قابل توجهی برای توسعه انرژی خورشیدی بوده و نتایج این مطالعه می‌تواند در برنامه‌ریزی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و مدیریت پایدار منابع انرژی مورد استفاده قرار گیرد.