دانشگاه تربیت مدرس آمایش فضا و ژئوماتیک 1605-9689 30 1 2026 03 21 Evaluation of spatial-temporal changes in incoming shortwave radiation in western Iran ارزیابی تغییرات زمانی-مکانی تابش ورودی طول موج کوتاه در غرب ایران 143 162 28925 FA محمود احمدی عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی محمد کمانگر دانشکده علوم زمین زهرا احمدی مقدم دانشکده علوم زمین Journal Article 2025 12 29 Shortwave radiation (SWR) as one of the fundamental components of the Earth’s climate system plays a key role in regulating the surface energy balance, controlling ecological processes, and shaping patterns of human activities. The present study aims to investigate the spatiotemporal variability of shortwave radiation in western Iran over the 2000–2022 period using satellite data and products, focusing on spatial and seasonal patterns across the provinces of Kurdistan, Kermanshah, Ilam, Hamedan, and Lorestan. In this research, MODIS sensor data were used to estimate net surface incoming radiation, and regional-scale spatiotemporal analyses were performed. The results indicate that western Iran has a high potential for solar energy reception, with an estimated annual mean radiation of approximately 1800 to 2200 kWh per square meter and more than 280 sunny days per year. Spatially, the highest radiation values were observed in the elevated and low-cloud regions of northwestern areas, while lower values were recorded in southern and southwestern regions due to higher humidity and cloud cover. Temporally, the seasonal pattern shows maximum radiation in summer and minimum in winter. This pattern is primarily driven by variations in solar zenith angle, day length, cloud conditions, humidity, and topographic characteristics. Overall, the findings suggest that western Iran, particularly the Zagros highlands, has considerable potential for solar energy development, and the results can support strategic planning for renewable energy expansion and sustainable resource management. تابش ورودی طول موج کوتاه (SWR) به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادی سامانه اقلیم زمین، نقش کلیدی در تنظیم تراز انرژی سطح زمین، کنترل فرایندهای اکولوژیکی و شکل‌دهی به الگوهای فعالیت‌های انسانی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات زمانی–مکانی این متغیر در غرب ایران طی دوره آماری 2000 تا 2022 و با بهره‌گیری از داده‌ها و محصولات ماهواره‌ای، به تحلیل الگوهای فضایی و فصلی آن در استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان و لرستان می‌پردازد. در این تحقیق از داده‌های سنجنده MODIS برای برآورد تابش خالص رسیده به سطح زمین استفاده شد و تحلیل‌های مکانی–زمانی در مقیاس منطقه‌ای انجام گرفت. نتایج نشان داد غرب ایران از نظر دریافت انرژی خورشیدی دارای ظرفیت بالایی است، به‌گونه‌ای که میانگین سالانه تابش در حدود 1800 تا 2200 کیلووات‌ساعت بر متر مربع و بیش از 280 روز آفتابی در سال برآورد می‌شود. از نظر توزیع مکانی، بیشینه مقادیر تابش در نواحی مرتفع و کم‌ابر شمال‌غرب کشور مشاهده شد، در حالی‌که نواحی جنوبی و جنوب‌غربی به دلیل رطوبت و پوشش ابری بیشتر، مقادیر پایین‌تری از تابش خالص را دریافت کردند. از منظر زمانی، الگوی فصلی نشان داد بیشترین تابش در تابستان و کمترین آن در زمستان رخ می‌دهد. این الگو عمدتاً ناشی از تغییرات زاویه تابش خورشید، طول روز، شرایط ابری، رطوبت و ناهمواری‌های توپوگرافی است. در مجموع، غرب ایران به‌ویژه ارتفاعات زاگرس دارای ظرفیت قابل توجهی برای توسعه انرژی خورشیدی بوده و نتایج این مطالعه می‌تواند در برنامه‌ریزی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و مدیریت پایدار منابع انرژی مورد استفاده قرار گیرد. https://hsmsp.modares.ac.ir/article_28925_47f85c5f8a98f293c9a687412f78cc6f.pdf